ABD-Çin Ticaret Ateşkesi Ocak'a Uzadı: Uzatma Henüz Yazılı Değil

Çarşamba akşamı Washington'da bir tarih değişti.

Hazine Bakanı Scott Bessent, Fox News'e verdiği röportajda ABD ile Çin arasındaki ticaret ateşkesinin iki ay uzatıldığını söyledi: "We will extend what we call the Busan Agreement." — "Busan Anlaşması dediğimiz şeyi uzatacağız."

Birkaç dakika sonra Şi Cinping'in uçağı Joint Base Andrews'a indi. Çin devlet başkanının 11 yıl aradan sonraki ilk ABD devlet ziyareti başladı.

Uzatılan Şey Tek Bir Anlaşma Değil

Busan ateşkesi, Trump ile Şi'nin 30 Ekim 2025'te Güney Kore'de vardığı uzlaşmanın adı. Tek bir imzalı metin değil; iki başkentte ayrı ayrı yayımlanmış, her biri kendi bitiş tarihini taşıyan askılar.

ABD tarafında iki belge var. Ticaret Bakanlığı'na bağlı BIS, ihracat yasağını kara listedeki şirketlerin iştiraklerine yayan kuralı bir yıllığına askıya aldı. Ticaret Temsilciliği (USTR) de Çin bağlantılı gemilere konan liman ücretlerini durdurdu.

Çin tarafında Ticaret Bakanlığı, 9 Ekim 2025'te duyurduğu altı nadir toprak ve kritik mineral kısıtlamasını askıya aldı. Karşılığında soya alımı gibi satın alma taahhütleri verdi.

Ateşkes bir tarih gibi duruyor.

Aslında dört ayrı saat.

Beyan mı, İşlem mi

Bessent'in cümlesi bir niyet beyanı. Uzatmayı bağlayıcı kılan araç ise bu yazının yazıldığı saatte ortada yok: ne Federal Register'da ne de Çin Ticaret Bakanlığı'nın sitesinde yeni bir metin bulabildik.

Bunun önemi BIS belgesinin kendi cümlesinde duruyor. Askının 9 Kasım'da biteceği yazıyor, ardından şu şart geliyor: "absent a future extension" — "ileride bir uzatma yapılmadığı takdirde."

Yani süre dolduğunda kimsenin bir şey yapması gerekmiyor. Kural 10 Kasım'da kendiliğinden geri dönüyor. Uzatmak için yeni bir bildirim şart.

Bessent aynı röportajda neden iki ay seçildiğine de işaret etti: "There are some deliverables that have not been perfect on the Chinese side." — "Çin tarafında kusursuz olmayan bazı taahhütler var."

Reuters'ın aktarımına göre Çin yıllık 25 milyon tonluk soya taahhüdünü karşılıyor, 17 milyar dolarlık diğer tarım ürünü alımında ise geride. CFR'nin aktardığına göre yönetim, nadir toprak taahhütlerinin yalnızca üçte ikisinin yerine geldiğini düşünüyor.

Yüzde 50 Kuralı Nasıl İşliyor

Askıdaki kural, ihracat kontrolünün en geniş aracı. Kara listedeki şirketleri değil, onların sahip olduğu şirketleri hedefliyor.

Kuralın gücü toplamadan geliyor. Tek tek küçük paylar bir araya gelince binlerce iştirak kapsama girebiliyor.

Asia Times'ın aktarımına göre Aivres, Nisan 2024 ile Şubat 2026 arasında 3 milyar doları aşan Nvidia Blackwell sunucusu dahil 5,6 milyar dolarlık ihracat yaptı. Bu örnek, %50 eşiğinin neyi yakalayıp neyi kaçırdığını gösteriyor.

Çip Ekipmanında Hesap Somut

Kuralın maliyetini bir şirket kendisi hesapladı. Applied Materials, kural ilk çıktığında SEC'e verdiği 29 Eylül 2025 tarihli bildirimde, 2026 mali yılı gelirinin yaklaşık 600 milyon dolar azalacağını tahmin etti.

Askı bu kaybı ortadan kaldırdı. Kural 10 Kasım'da dönerse aynı hesap yeniden açılır; üstelik Applied Materials'ın 2027 mali yılının ilk haftalarına denk gelir.

Nvidia cephesinde tablo farklı. Şirketin bu çeyrek için verdiği öngörü Çin'den hiç veri merkezi geliri varsaymıyor (son bilanço analizi). Aktarımlara göre ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, ileri çip ihracat kontrollerinin zirvenin gündeminde olmadığını söyledi.

Bu yüzden ateşkesin çip hattındaki asıl kalemi Nvidia'nın satışı değil. Ekipman üreticilerinin Çin'deki müşteri listesi.

Piyasa Uzatmayı Nasıl Okudu

Asya perşembe sabahı haberi sevinçle karşılamadı. Şanghay Bileşik Endeksi yaklaşık %1, Shenzhen %2,3, Hang Seng %0,6-0,75 düştü; Çin yuanı da değer kaybetti.

Nikkei ise %1,3-1,65 yükseldi. Ama Tokyo üç günlük tatilden dönüyordu; aktarımlar bu yükselişi kapalı geçen günlerin telafisi olarak açıklıyor.

Nedenselliği tek habere bağlamak da doğru olmaz. Aynı saatlerde ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi %5,13 ile 19 yılın zirvesindeydi ve bölge borsalarını baskılıyordu (Faiz ve Tahvil Nasıl İşler?).

Grafik yalnızca çerçeve; ateşkes haberinin fiyata etkisini tek başına göstermiyor.

Geriye Ne Kaldı

Bessent iki yol tarif etti: 10 Ocak'a kadar daha büyük bir paket ya da mevcut düzenin bir kez daha uzatılması. Liderlerin kasımda Çin'de, aralıkta Florida'da yeniden görüşmesi bekleniyor.

Aradaki dönemde izlenecek şey açıklama değil, bildirim. BIS'in, USTR'nin ve Çin Ticaret Bakanlığı'nın yeni tarihli metinleri yayımlandığında uzatma işlem olur.

Bu yazı, BIS'in 12 Kasım 2025 tarihli Federal Register bildirimine, USTR'nin Kasım 2025 askı duyurusuna, Applied Materials'ın 29 Eylül 2025 tarihli SEC bildirimine, Çin'in askıya aldığı düzenlemelere dair Pillsbury hukuk bürosu özetine ve Bessent'in 23 Eylül açıklamalarını aktaran Reuters, NBC News, Al Jazeera ve FXStreet haberlerine dayanıyor. Tarım ve nadir toprak uyum oranları yönetim kaynaklarına dayanan basın aktarımlarıdır; Aivres rakamları Asia Times'ın aktarımıdır. Asya endeks rakamları kaynaklar arasında küçük farklar gösterdiği için aralık olarak verildi.