Trump İran'ın Hürmüz Teklifini Reddetti, Petrol Haberden Önce Kapandı

Perşembe günü New York'ta İran bir takvim önerdi. Cuma günü petrol ucuzladı, borsa haftayı artıda kapattı.

Aynı gün Wall Street Journal, Başkan Trump'ın teklifi reddettiğini yazdı.

Cuma kapanış özetlerinin hiçbiri bu haberi anmıyor. Hepsi petroldeki düşüşü barış umuduna bağlıyor.

Washington'un Cevabı: Ret

WSJ'nin ABD'li yetkililere dayanan haberine göre Trump, İran'ın taleplerini karşılayacağından şüpheli. Yardımcılarına, 3 Kasım'daki ara seçimden sonra bombalamanın yeniden başlamasını beklediğini söyledi.

Aynı haber iki çekince taşıyor. Trump büyük çaplı bir muharebeye girmekte isteksiz; bunun bir sebebi azalan mühimmat stoku. Yetkililere göre görüşü değişebilir ve seçim sonucu kararını etkileyebilir.

Kanal da kapanmadı. Bir ABD'li yetkili, arabulucular üzerinden nükleer programa dair görüşmeleri "olumlu ve yapıcı" diye tanımladı.

Masadaki Yedi Günlük Plan

Teklifi BM Genel Kurulu marjında İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi açıkladı. Katar'ın aracılık ettiği dolaylı temasların ürünü.

Koşullar AP, AFP ve Al Jazeera'nın aktarımlarında örtüşüyor: Lübnan dahil bütün cephelerde çatışmanın durması, ABD deniz blokajının kalkması, İran petrolüne yaptırım muafiyeti ve en az 12 milyar dolarlık dondurulmuş varlığın serbest bırakılması.

Karşılığında İran yedinci günün sonunda boğazı, Umman'la birlikte işlettiği bir koridordan açacak. Nükleer görüşmeler ondan sonra başlayacak.

Arakçi cuma günü BM'de kapıyı açık tuttu:

"If there is seriousness on the US side to reach a deal and reopen the Strait of Hormuz, everything is now prepared." — "ABD tarafında anlaşmaya ve Hürmüz Boğazı'nı açmaya dönük bir ciddiyet varsa, şu an her şey hazır."

Aynı gün İran'ın baskı altında egemenlik haklarından vazgeçmeyeceğini de söyledi. Anlaşmanın ara seçimden önce yapılmasının daha iyi olacağını ekledi.

Ret haberi bir diplomatik gelişme olarak okunabilir.

Aslında bir sıralama anlaşmazlığı.

Kim Önce Öder

Plan iki tarafın vereceğini zamana yayıyor. Sorun, ikisinin verdiğinin aynı cinsten olmaması.

Bu tablo hesaplandığında düğüm görünür oluyor.

WSJ'nin aktardığı şüphe tam olarak bu: İran'ın yedinci gün yükümlülüğünü yerine getirip getirmeyeceği.

Aynı düğüm haziranda da vardı. ABD ile İran haziranda boğazın açılmasını öngören bir mutabakat imzaladı; mutabakat, İran'ın ticari gemilere ateş açmasıyla birkaç hafta içinde çöktü.

Beyan ile Bağlayıcı Araç Arasındaki Mesafe

Masadaki iki şey de işlem değil. İran'ınki koşullu bir teklif, Trump'ınki isimsiz yetkililerin aktardığı özel bir beklenti.

Suudi Arabistan'ın itirazı da duruyor. Aktarımlara göre Riyad, Husilerin kendi topraklarına saldırıları sürerken İran'ın denetimindeki bir koridoru tanımak istemiyor.

Piyasa Neyi Fiyatladı, Neyi Henüz Fiyatlamadı

Cuma günü Batı Teksas ham petrolü %2,3 düşüşle 92,41 dolardan kapandı ve haftayı kayıpla bitirdi. Brent perşembe 104,67 dolardan kapanmıştı, cuma sabahı 103 doların altına indi.

Hisseler de yükseldi. Dow Jones 478 puan (%0,93) artarak üç haftalık kayıp serisini bitirdi; S&P 500 ve Nasdaq yaklaşık %0,5 yükseldi.

Grafik yalnızca çerçeve sunuyor; aynı hafta tahvil satışı ve yapay zekâ hisseleri de fiyatları taşıdı.

Cumanın düşüşü boğazın açılmasını değil, açılma ihtimalindeki artışı fiyatladı. Ret haberi o ihtimali geri çekiyor ve hafta sonu kapalı piyasaya düştü.

Faiz tarafı zaten daha az iyimserdi. 10 yıllık ABD tahvil faizi %5,2 civarıyla 2007'den beri en yüksek seviyesinde. Ayrıntı: Faiz ve Tahvil

Geriye Ne Kaldı

İlk test pazar akşamı: petrol vadelileri açıldığında cumanın barış primi ne kadar geri alınacak.

Açık kalan soru, iki tarafın da ilk adımı atmadan güvenebileceği bir ara adımın bulunup bulunmayacağı: kısmi blokaj gevşemesi, kademeli varlık serbestisi ya da gözlemcili bir geçiş.

Bu yazı AP, AFP ve Al Jazeera'nın 25 Eylül tarihli aktarımlarına, Wall Street Journal'ın 25 Eylül haberinin The Times of Israel, The Jerusalem Post ve The Week'teki aktarımlarına, Reuters'ın ABD'li yetkiliye dayanan açıklamasına ve Yahoo Finance ile Fortune'un 25 Eylül piyasa verilerine dayanıyor. Ret haberi isimsiz kaynaklıdır ve Beyaz Saray tarafından resmî olarak doğrulanmamıştır. Boğaz geçiş hacmi ve denizde bekleyen İran petrolü rakamları eylül başına ait takip verileridir. İlk sürüm 25 Eylül'de yayımlandı; 26 Eylül'de ret haberiyle güncellendi.

Düzeltme (26 Eylül): "Brent 105 dolar civarına geriledi" → "Brent perşembe 104,67 dolardan kapanmıştı, cuma sabahı 103 doların altına indi"; "Dow Jones %0,86 artışla" → "Dow Jones 478 puan (%0,93) artarak".