Trump Dizel İhracatını Durdurmak İstedi, Enerji Bakanı İstemedi

Salı günü Başkan Trump dizel için tek bir cümle kurdu.

Çarşamba günü Beyaz Saray bir yasak hazırlığını yalanladı. Perşembe günü Enerji Bakanı rafinerilerle gönüllü bir kısıtlama için temasta olduğunu söyledi.

Bir hafta boyunca üç farklı ağızdan üç farklı şey söylendi. Yürürlüğe giren bir şey yok.

Trump Ne Dedi, Bakanları Ne Dedi

Tartışmayı Iowa senatörü Chuck Grassley başlattı. Dizelin galonu kayıtların en yükseğine, 6,5 doların üstüne çıkmıştı; bir yıl öncesine göre yaklaşık 3 dolar fazla.

Trump 22 Eylül'de tarafını seçti:

"I've said let's not send out the diesel. We make a lot of diesel." — "Dizeli dışarı göndermeyelim dedim. Çok dizel üretiyoruz."

Aynı gün Hazine Bakanı Scott Bessent, tam ya da kısmi bir yasağın rafineri kapasitesi açısından uygulanabilir olup olmadığının incelendiğini söyledi.

Ertesi gün Politico, 90 günlük bir yasak hazırlandığını yazdı. Bir Beyaz Saray yetkilisi haberi yalanladı.

Wright ise yasağa karşı çıktı. Reuters'ın aktarımına göre bakan yasağı kötü bir fikir olarak gördüğünü, gönüllü bir yol tercih ettiğini söyledi ve Valero, Marathon, Chevron ile ExxonMobil'e ulaştı.

Beyan, İnceleme ve Tercih

Üç açıklamanın kipi farklı. Trump'ınki bir istek. Bessent'inki bir inceleme. Wright'ınki bir tercih: yasak değil, rafinerinin kendi rızası.

Bu isteği bağlayıcı kılan bir araç bugün yok. Federal Register'da bir bildirim, bir başkanlık kararnamesi ya da bir yasa bulunmuyor.

Olası yol, Trump'ın Ocak 2025'te ilan ettiği enerji acil durumuna dayanarak IEEPA'yı kullanmak. Yüksek Mahkeme şubatta bu yasanın gümrük vergisi yetkisi vermediğine hükmetti; yasaklama yetkisine dokunmadı. Kongre'deki tasarılar ise Ocak 2027'ye kadar tam yasak ya da ulusal ortalama 5 doları geçince devreye giren bir tetik öneriyor.

Gönüllü kısıtlamanın ise tanımı gereği bir yaptırımı yok. Rafineri ihracatı sürdürürse karşısına çıkan bir kural bulunmuyor.

Bu yüzden haftanın haberi bir yasak değil.

Bir yasağın neden zor olduğu.

ABD'de Dizel Kıtlığı Yok

ABD dünyanın en büyük dizel ihracatçısı. Rafineriler günde 5,3 milyon varil dizel üretiyor, ülke 3,6 milyon varil tüketiyor. Fark dışarı gidiyor, özellikle Avrupa'ya.

Fiyatı yükselten şey dünya piyasası. İran savaşı Orta Doğu'nun dizel ihracatını yarıya indirdi, Rusya temmuzdan beri dizel ihracatını yasaklamış durumda.

GasBuddy analisti Patrick De Haan durumu şöyle özetliyor:

"The US is not short of diesel. The world is." — "ABD'de dizel kıtlığı yok. Dünyada var."

Yasak bu fazlayı yurt içinde tutarak fiyatı düşürmeyi hedefliyor. Sorun, fazlanın nereye gideceği.

Al Jazeera'nın aktardığı başka bir S&P Global tahmini üretim kaybını günde 750 bin varil olarak veriyor. Tahminler farklı ama yön aynı.

Etki coğrafi olarak da eşit değil. Rafineri kapasitesinin %54'ü Körfez Kıyısı'nda; De Haan'a göre fiyat düşüşü büyük ölçüde o eyaletlerde kalır.

İş Dünyası Tek Sesle Karşı Çıktı

23 Eylül'de 30'dan fazla dernek Trump'a ortak mektup yazdı. Aralarında ABD Ticaret Odası, Business Roundtable, Ulusal İmalatçılar Derneği ve API var.

Mektuba göre kısıtlama daha az yakıt üretimi, daha dar arz ve aileler, çiftçiler ve kamyoncular için daha yüksek maliyet anlamına geliyor.

Cumhuriyetçiler bölünmüş durumda. Teksaslı senatör John Cornyn öneriyi bir gösteriş hamlesi diye niteledi; Senato çoğunluk lideri John Thune kapıyı kapatmadı. Ara seçim 3 Kasım'da.

Piyasa Yasağı Ne Kadar Fiyatladı

Rafineri hisseleri yılın en iyi performans gösteren grupları arasında. 24/7 Wall St.'in aktarımına göre Valero yılbaşından bu yana %134, Marathon Petroleum %141 yükseldi.

Aynı aktarıma göre 24 Eylül'de biten haftada Valero %6,8, Marathon %6,17, Phillips 66 %3,08 geriledi.

Bu düşüşü yalnızca yasak tartışmasına bağlamak kaynakların söylediğinden fazlası olur. Aynı dönemde Batı Teksas ham petrolü 15 Eylül'deki 107,02 dolardan cuma günü 92,41 dolara indi.

Körfez Kıyısı'nda dizel marjı 15 Eylül'de varil başına 105,42 dolarla rekor kırdı, 22 Eylül'de 104,66 dolardaydı. Yasak ihtimali marjı bozmadı.

Valero'nun son üç aydaki seyri, düşüşün yılın yükselişine göre ölçeğini gösteriyor.

Aynı dönemde geniş piyasanın seyri karşılaştırma için:

Bundan Sonrası

EIA 30 Eylül'de yeni stok verisini açıklayacak. Dizel stokları 11 Eylül'de 107,9 milyon varille 40 yılın en düşük seviyesindeydi.

Wright'ın gönüllü yolu bir sonuç verirse, bu bir yasak olmadan ihracatın azalması demek. Vermezse karar yeniden Trump'ın masasına dönüyor. Rehber: Enflasyon Nedir?

Bu yazı Axios'un 22 Eylül tarihli haberine, Reuters'ın Beyaz Saray'ın yalanlaması ve Enerji Bakanı Wright'ın rafinerilerle temasına dair 23-24 Eylül haberlerine, S&P Global Commodity Insights'ın 23 Eylül tarihli analizine, AFPM'nin yayımladığı ortak mektuba, FreightWaves ve Al Jazeera'nın 25 Eylül tarihli aktarımlarına dayanıyor. Rafineri hisselerinin haftalık ve yıllık getirileri 24/7 Wall St. aktarımıdır. 90 günlük yasak iddiası Politico kaynaklıdır ve Beyaz Saray tarafından yalanlanmıştır.