Amazon Vulcan Kazasında 40 Uydu Kaybetti, Planın Yarısı Bu Rokete Bağlı
15 Kasım Pazar6 Dk Okuma
Boeing ve Lockheed Martin'in ortağı ULA'nın Vulcan roketi, Amazon Leo uydularını yörüngeye ulaştıramadı. Amazon'un kalan fırlatma planının yarısı bu rokete, ikinci büyük payı ise henüz dönmeyen Blue Origin'in New Glenn'ine bağlı.
40
Kaybedilen Amazon Leo Uydusu
396
Yörüngedeki Üretim Uydusu
3.236
FCC'nin İzin Verdiği Toplam
37
Kalan Vulcan Uçuşu
Yazıda Geçen Şirketler
Bu Yazıda5 Bölüm
Amazon, 15 Kasım Pazar günü New York saatiyle 12:40'ta Florida'dan kalkan Vulcan roketiyle 40 internet uydusunu kaybetti. Roketi Boeing ile Lockheed Martin'in ortak şirketi United Launch Alliance (ULA) işletiyor.
ULA'ya göre araç uçuşun onuncu dakikasında arıza yaşadı ve yükü yörüngeye bırakamadı. Bu, 2006'da kurulan şirketin ilk tam görev kaybı.
Uydular yerine ulaşsaydı Amazon'un yörüngedeki üretim uydusu sayısı 396'dan 436'ya çıkacaktı. Rakip Starlink'in çalışan uydu sayısı 11.100'ü aşıyor.
Vulcan'da Arıza Üst Kademede Çıktı
Spaceflight Now'ın aktarımına göre yan iticiler normal yandı, ilk kademe ise planlanandan uzun yanıp geç ayrıldı. Sorun Centaur üst kademesinin yanması sırasında çıktı; kesin neden henüz açıklanmadı.
Uçuş, Vulcan'ın 2024'teki ilk uçuşundan bu yana beşinci, dokuz aydır ise ilk uçuşuydu. Şubat 2026'daki itici sorunundan sonra Uzay Kuvvetleri ulusal güvenlik fırlatmalarını bu roketle durdurmuştu.
Reuters, arızanın uzun bir teknik incelemeyi başlatacağını ve roketin birkaç ay yerde kalmasının beklendiğini yazdı. Amazon ise açıklamasında riskin baştan bilindiğini söyledi. "There is risk with any launch, and that's especially true for inaugural missions like LV-01." — "Her fırlatmanın riski vardır; LV-01 gibi ilk görevlerde bu daha da geçerlidir."
Kaybedilen 40 uydu, 3.236'lık hedefin %1,2'si ediyor. Asıl maliyet uydular değil, onları taşıyacak roketin takvimden düşmesi.
Amazon'un Takvimi Neden Tek Rokete Bağlı
FCC, Amazon'a Temmuz 2020'de 3.236 uyduluk izin verdi. Orijinal lisansa göre yarısı 30 Temmuz 2026'ya, tamamı 30 Temmuz 2029'a kadar yörüngede olmalıydı.
Amazon ilk eşiği kaçırdı ve FCC Haziran 2026'da süreyi esnetti. Bedeli şu oldu: Temmuz 2026'dan sonra fırlatılan uyduların frekans önceliği, Amazon hızlanana kadar geri düşürüldü.
Hesabın kırılgan tarafı tek bir rokete yaslanması. Amazon'un ayırdığı fırlatmaların dağılımı, tedarikçi çeşitlendirmesinin kâğıtta var olduğunu ama ağırlığın ULA'da durduğunu gösteriyor.
İkinci Ağır Roket de Uçmuyor
Listedeki ikinci ağır roket de takvim dışında. Blue Origin'in New Glenn'i 28 Mayıs'ta Cape Canaveral'daki tek rampasında bir test sırasında patladı ve rampa ağır hasar gördü.
Blue Origin ekim sonunda kasımda dönmeyi hedefliyordu; aktarımlara göre dönüş Ocak 2027'ye kaydı. Böylece Amazon'un iki ağır roketi, kalan fırlatma listesinin yarısından fazlasını taşıyor ama ikisi de şu an uçmuyor.
Uçan iki roketin kapasitesi sınırlı. Ariane 6'nın son sürümü fırlatma başına 36, Falcon 9 ise 24 Amazon uydusu taşıdı; Vulcan'ın taşıdığı 40'ın altında.
Kronoloji
- Temmuz 2020FCC, Amazon'a 3.236 uyduluk izin verir.
- 28 Nisan 2025İlk 27 üretim uydusu Atlas V ile yörüngeye çıkar.
- Şubat 2026Vulcan'daki itici sorunu ulusal güvenlik fırlatmalarını durdurur.
- 28 Mayıs 2026New Glenn rampada test sırasında patlar.
- Haziran 2026FCC, Temmuz 2026 eşiğini frekans önceliği şartıyla esnetir.
- 15 Kasım 2026Vulcan, 40 Amazon Leo uydusuyla birlikte düşer.
Hisselerde İlk Tepki Amazon'dan Geldi
TipRanks'e göre Amazon hissesi 16 Kasım sabahı açılış öncesi işlemlerde düşüyordu; düşüşün boyutu henüz netleşmedi. ULA'nın sahipleri Boeing ve Lockheed Martin açıklama yapmadı; Reuters iki şirkete mali etkinin belirsiz olduğunu yazdı.
Aynı hafta sonu SpaceX, Starship'in üst kademesini rampada yakaladı ve aktarımlara göre hissesi yükseldi. Amazon'un hisse grafiği son bir ayı gösteriyor; pazartesi seansı, piyasanın gecikmeyi ne kadar ciddiye aldığının ilk ölçüsü olacak.
Amazon, Nasdaq 100'ün en ağır hisselerinden biri; endeksin genel yönü de Nvidia bilançosu öncesi bu haftanın fiyatlamasını belirliyor.
Okur İçin Ne Anlama Geliyor
- Piyasa 40 uydunun kaybını değil, Vulcan'ın kaç ay yerde kalacağını fiyatlayacak; bu süre ULA'nın arıza raporuyla netleşecek.
- Amazon için doğrudan zarar küçük, ama Leo'nun hizmete girişi ve Starlink karşısındaki frekans konumu gecikmenin süresine bağlı.
- Boeing ve Lockheed Martin için risk, Vulcan'a bağlı Uzay Kuvvetleri görevlerinin yeniden ertelenmesi.
- İzlenecek eşik Ocak 2027: New Glenn o tarihte de uçmazsa Amazon'un iki ağır roketi birden takvim dışında kalır.
Künye: Fırlatma ve arıza ayrıntıları Spaceflight Now, Engadget ve Reuters'tan alındı. Rezerve fırlatma sayıları Spaceflight Now'a, FCC takvimi ve uydu sayıları Amazon Leo kayıtlarına ve Business Today'e dayanıyor. New Glenn'in Ocak 2027 takvimi ikincil aktarımlardan geliyor ve şirketçe doğrulanmadı; hız hesapları bu sayılardan yapıldı.
Yazıda Geçen Şirketler
Olaydan Bugüne